Accepteer cookies om deze inhoud in te laden.

Scroll en ontdek Art on Display 1949-69

De periode 1949-1969 werd gekenmerkt door het zoeken naar een nieuwe verhouding tussen kunst en publiek, en naar een mogelijk nieuwe rol van kunst en culturele instellingen. Volksverheffing en democratisering zijn deel van een nieuw ethos. De gekozen voorbeelden vertalen dit in een streven naar een directe, persoonlijke relatie tussen toeschouwer en kunstwerk, en kaarten daarbij architectonische, museologische en maatschappelijke vragen aan.

De tentoonstellinsontwerpen geven geen eenduidig antwoord. Soms worden kunstwerken individueel getoond in een omgeving van rust en concentratie. Een andere keer wordt juist een effect van overrompeling beoogd, of een desoriëntatie van conventies en verwachtingen, om zo een spontane ontmoeting als in een labyrint uit te lokken. Verschillende ontwerpen creëren een intieme een-op-een verhouding met het kunstwerk, terwijl andere juist een gemeenschappelijke ervaring willen bewerkstelligen.

Samenwerking met Gulbenkian

Art on Display 1949-69 kwam tot stand dankzij een uitnodiging van het Calouste Gulbenkian Museum in Lissabon aan Het Nieuwe Instituut om deze tentoonstelling samen te verwezenlijken. De initiële aanleiding van deze tentoonstelling vormde de 50ste verjaardag van het Gulbenkian Museum dat in 1969 zijn deuren opende na een aanloopperiode van twee decennia (1949-69). Vanuit een gedeelde interesse in de rol van de architect in het museum en het ontwerp van tentoonstellingen benaderde Penelope Curtis, directeur van het Gulbenkian Museum, Dirk van den Heuvel, hoofd van het Jaap Bakema Study Centre en kenner van het oeuvre van Aldo van Eyck en de Smithsons, en Guus Beumer, artistiek en algemeen directeur van Het Nieuwe Instituut. In tegenstelling tot de tentoonstelling in Lissabon, vindt de expositie in Rotterdam niet plaats tegen de achtergrond van een vaste presentatie van een permanente collectie, maar als onderdeel van een meerjarig programma omtrent 1:1 modellen, met eerdere tentoonstellingen als 1:1 Sets for Erwin Olaf en 1:1 Stijlkamers. Het ontwerp van Art on Display 1949-1969 is van de architect Jo Taillieu.

De tientallen schilderijen en beeldhouwwerken die in de reconstructies worden getoond, zijn afkomstig uit collecties van het Calouste Gulbenkian Museum in Lissabon. Niet eerder zijn stukken uit deze collectie getoond in Nederland. Er is werk te zien uit de privécollectie van de Brits-Armeense zakenman en filantroop Calouste Sarkis Gulbenkian uit de 18de en 19de eeuw, en uit de Moderne Collectie, met werk van moderne Portugese en Britse kunstenaars, zoals Maria Helena Vieira da Silva, Terry Frost en John Hoyland.

Collectie Gulbenkian Museum

De kunstwerken die in de reconstructies worden getoond, zijn afkomstig uit collecties van het Calouste Gulbenkian Museum in Lissabon. Schilderijen en beeldhouwwerken uit de Stichterscollectie en de Moderne Collectie zijn gebruikt om de de 1:1 reconstructies te versterken en hun specifieke scenografische kwaliteiten uit te lichten. Niet eerder was er in Nederland werk te zien uit de collecties van het Calouste Gulbenkian Museum. De Stichterscollectie, bijeengebracht door de Brits-Armeense zakenman en filantroop Calouste Sarkis Gulbenkian, behoort tot de meest gerenommeerde privécollecties ter wereld en bestrijkt een brede selectie van werken uit de oudheid en Azië, Renaissance en Barok tot jugendstil en art deco. De Moderne Collectie wordt beschouwd als de meest complete verzameling moderne en hedendaagse Portugese kunst ter wereld.

Foto: Calouste Gulbenkian Museum. Zaal met Islamitische kunst, 1970. Calouste Gulbenkian Museum archive. Foto: Mário de Oliveira.

1:1 reconstructies

Het Nieuwe Instituut heeft sinds zijn oprichting in 2013 geëxperimenteerd met tentoonstellingsmodellen die niet louter presenteren, maar die ook onderzoekend of agenderend zijn. Art on Display maakt deel uit van een serie tentoonstellingen die bestaan uit 1:1 modellen die zich richten op de specifieke kwaliteiten van het interieur als snijpunt van architectuur en design. Met zijn installatie 1:1 Stijlkamers (2015) vertelde de Griekse architect en kunstenaar Andreas Angelidakis een verhaal over de betekenis van de museale ruimte in de geschiedenis van het tentoonstellen. Dat deed hij aan de hand van vijf ruimtes, die ieder een gedeelte uit een imaginaire discussie tussen de stijlkamer en de 'white cube' vertegenwoordigen.

De tentoonstelling 1:1 Sets for Erwin Olaf (2013) was opgebouwd uit zes bestaande, driedimensionale sets ontwikkeld voor fotograaf Erwin Olaf door decorontwerper Floris Vos. Deze sets schiepen een wereld die alleen bestaat ten behoeve van de foto; zij zijn uitsluitend gemaakt om een personage tot leven te roepen. Gekaderde beelden sturen zowel de blik van de acteurs, als van de toeschouwers. Meer recent presenteerde Het Nieuwe Instituut een installatie van het filmcollectief The Ummah Chroma die een 1:1 set maakten geïnspireerd op hun film As told to G/D Thyself waarin bezoekers werden uitgenodigd performers te worden in deze rituele ruimte. Het roept de vraag op of deze 1:1 modellen tot de wereld van architectuur of design behoren, of, als projecties van een gedroomde binnenwereld, tot het domein van de kunst.

Museologie

Art on Display 1949-69 is onderdeel van het programma Museologie van het Jaap Bakema Study Centre. Het studiecentrum initieert en onderneemt onderzoeksprojecten op het gebied van architectuur en stedenbouw die leiden tot tentoonstellingen, publicaties, discussies of specifieke wetenschappelijke deelonderzoeken, gerelateerd aan het programma van Het Nieuwe Instituut, en het onderzoeksprogramma van de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Met Art on Display 1949-1969 geeft het Jaap Bakema Study Centre richting aan het debat door de bredere culturele context van het ontwerpen van exposities te verkennen. Naast de tentoonstelling wordt er een discursief programma ontwikkeld, waaronder een masterclass van de postgraduaat opleiding The Berlage, met Barry Bergdoll, architectuurhistoricus en curator bij het MoMA in New York.

Penelope Curtis, Dirk van den Heuvel
jo taillieu architecten
Goda Budvytyte
Calouste Gulbenkian Museum, Fondazione Musei Civici di Venezia
Calouste Gulbenkian Museum
LEVS architecten, WDJARCHITECTEN, Hubert-Jan Henket

Art on Display 1949-69 maakt deel uit van een serie tentoonstellingen die bestaan uit 1:1 modellen die zich richten op de specifieke kwaliteiten van het interieur als snijpunt van architectuur en design.